Posted tagged ‘Muzeum Narodowe w Dublinie’

Dublin w epoce Wikingów II. Miasto

08/05/2009

Dublin w epoce Wikingów

II. Miasto

Wydaje się, że pod koniec okresu irlandzko-wikińskiego Dublin składał się z trzech części: centrum położonego na wschodzie, na południowym brzegu Liffey, oraz przyległej do niego zachodniej dzielnicy, połączonych mostem z przedmieściem na północnym brzegu rzeki. Wikingowie zaczęli osiedlać się początkowo w części wschodniej, która stała się centrum miasta. Źródła archeologiczne dowodzą, że rozbudowa miasta w kierunku zachodnim, w pobliżu współczesnej Winetavern Street i High Street, miała miejsce na przełomie 10 i 11 w. Niedawno odkryto zabytki datowane na okres przed inwazją Anglo-Normanów (okres pre-normański) związane z dwunastowiecznym rybołówstwem w północnej części zachodniej dzielnicy miasta, blisko Church Street i kościoła św. Michana.

Pierwsze badania archeologiczne wikińskiego miasta przeprowadzono w latach 1960-1961 na wyżej położonym terenie pod Zamkiem Dublińskim. Mógł być to obszar wczesnej osady Wikingów. Dzięki tym badaniom i późniejszym wykopaliskom ratowniczym zrekonstruowano rozwój urbanistyczny wikińskiego Dublina. Pierwszym obszarem o gęstej zabudowie, zamieszkiwanym od 1 połowy 10 w., był teren rozciągający się wzdłuż południowego brzegu Liffey, w pobliżu współczesnych ulic Temple Bar West i Fishamble Street, gdzie odkryto warstwy osadnicze o miąższości dochodzącej do 5 m. Z tego samego czasu pochodzą ślady rozproszonego osadnictwa z terenu położonego na zachód od tej zwartej osady, w okolicy obecnej Winetavern Street, oraz na południe, z obszaru dzisiejszego Christchurch Place. W połowie 10 w. osada rozrosła się jeszcze bardziej na południe, aż do okolic współczesnej Werburgh Street, chociaż – co może wydawać się dziwne – teren leżący pod obecną Castle Street nie był zamieszkiwany aż do końca 1 tysiąclecia. W 11 w. miasto rozwinęło się gwałtownie w kierunku zachodnim, w pobliżu obecnej High Street, chociaż obszar pod zachodnim końcem High Street i rynkiem Cornmarket wykorzystywano rolniczo przez większą część tego okresu. Można także zaobserwować intensyfikację działań budowlanych na wcześniej zasiedlonych terenach.

Główna ulica wikińskiego Dublina biegła grzbietem wzgórza z zachodu na wschód pod obecnymi Castle Street, Christchurch Place i High Street. Inne mniejsze ulice, które się z nią łączyły, takie jak Fishamble Street, były skierowane ku rzece. Ulice z epoki wikińskiej powstały bez wyraźnego planu (w rodzaju regularnej siatki przecinających się pod kątem prostym ulic, widocznej w miastach europejskich założonych przez Rzymian) i dostosowano ich przebieg do naturalnego ukształtowania terenu.

Ilustr. 5. Schematyczny plan centrum Dublina z naniesionym planem średniowiecznego muru miejskiego, przedstawiający stanowiska archeologiczne przebadane wykopaliskowo w latach 1960 - 1986.

Ilustr. 5. Schematyczny plan centrum Dublina z naniesionym planem średniowiecznego muru miejskiego, przedstawiający stanowiska archeologiczne przebadane wykopaliskowo w latach 1960 - 1986.

Umocnienia obronne

W stosunkowo krótkim czasie po zdobyciu Dublina w 917 Wikingowie wybudowali umocnienia obronne wokół miasta, ponieważ od roku 944 w źródłach pisanych określano Dublin jako dún czyli „gród” albo „zamek”. Mieszkańcy Dublina nie czuli się bezpiecznie. 10 wiek został opisany w rocznikach jako stulecie najazdów, bitew, oblężeń i okupacji. Dzięki badaniom wykopaliskowym w Wood Quay, w części miasta położonej nad Liffey, odsłonięto kilka następujących po sobie, ważnych dla badań stratygrafii wikińskiego Dublina, faz budowlanych z tego okresu.

W połowie 10 w. w pobliżu Fishamble Street zaczęto budować więcej domów i osadnictwo stało się bardziej planowe. Początkowo istniały tam dwie terasy zalewowe. Około 950 wybudowano wał ochronny na krawędzi wyższej terasy zalewowej, aby zapobiec zatapianiu przyległych działek. Później wybudowano bardziej obronny wał z zewnętrznym rowem wykonanym w skale macierzystej, z deskami ułożonymi od strony rzeki i scieżką z otoczaków od strony miasta prowadzącą do Fishamble Street. Około 1000 to obwałowanie zastąpiono jeszcze większym wałem z kamieni, żwiru i ziemi. Ten masywny wał, powiększany czterokrotnie, stał się ważną fortyfikacją broniącą miasta, która jednak nie ochroniła Dublina przed zdobyciem go przez Irlandczyków w 1000 i 1015. Być może z tego wału wikiński król Sigtrygg (Sytryk) Jedwabnobrody obserwował bitwę pod Clontarf w 1014.

Wały należące do dublińskiego dún odnaleziono także we wschodniej części miasta przy Parliament Street, w części południowej – w okolicy Zamku Dublińskiego i Werburgh Street oraz Ross Road, a także w części zachodniej miasta przy High Street. Te fortyfikacje biegły wzdłuż naturalnych granic wyznaczonych przez cieki wodne, oprócz wału w pobliżu High Street. Wał zachodni wydaje się późniejszy, ponieważ teren przy zachodnim końcu współczesnej High Street w 10 w. był otwarty i wykorzystywano go rolniczo jako pastwisko lub pole orne. Prawdopodobnie obszar ten nie posiadał umocnień obronnych do czasu powiększenia miasta w kierunku zachodnim, które miało miejsce w 11 w. Geografowie historyczni doszli do wniosku, że wał zachodni w 10 w. biegł przypuszczalnie wzdłuż obecnej ulicy Winetavern Street. Potrzebne są jednak badania wykopaliskowe, żeby udowodnić tę hipotezę.

Być może określenie dún odnosiło się do jedynie do przypuszczalnych fortyfikacji hipotetycznej wikińskiej siedziby królewskiej pod współczesnym Zamkiem Dublińskim, jeśli wziąć pod uwagę prawdopodobną łączną długość wału, którego należało bronić i szacunkową liczebność wojska wikińskiego broniącego miasto.

Ziemne umocnienia obronne Dublina z 10 i 11 w. zostały zastąpione około 1100 przez kamienny mur. Podczas kampanii wykopaliskowej przeprowadzonej przez Muzeum Narodowe w Dublinie na placu budowy Civic Offices w latach 1969 – 1981 odsłonięto stumetrowy odcinek tego wczesnego muru miejskiego o wysokości około 2 m i szerokości 1,5 m, z wystającą częścią przyziemną od strony północnej. Szacuje się, że ten irlandzko-wikiński mur, który zbudowano z prostokątnych bloków lokalnego ciemnoszarego wapienia (ang. calp) w formie dwóch ścian licowych z rdzeniem z gruzu skalnego, miał pierwotnie 3,5 m wysokości. Pomimo publicznych protestów przeciwko usunięciu muru, większość bloków muru ponumerowano, wyjęto i umieszczono w magazynie. Oczekują na przygotowanie planu długoterminowej konserwacji. Nierozebrana część muru znajduje się w podziemiach Civic Offices. Imponujący, przebudowany odcinek muru można wciąż zobaczyć po południowej stronie Cook Street. Po inwazji Anglo-Normanów teren położony na północ od muru (nad brzegiem Liffey) został pozyskany pod zabudowę przez celowe zasypanie. Jest to tzw. Wood Quay.

Domy

Szacuje się, że w Dublinie w połowie 11 w. w przybliżeniu 4500 ludzi mieszkało w około 900 domach znajdujących się na obszarze otoczonym wałem miejskim. Dzięki wykopaliskom wiemy, że domy te zbudowano w technice plecionkowej

(ang. post-and-wattle technique; rzędy pionowych drewnianych słupków i kołków z poziomo przeplecionymi pomiędzy nimi wiklinowymi prętami tworzyły ściany domów i podpory dachów. Niekiedy ściany z plecionki pokrywano polepą z gliny czy substancji (ang. daub) złożonej z gliny i piasku lub wysuszonego nawozu krowiego czy sieczki słomianej w celu uszczelnienia konstrukcji – ang. wattle-and-daub technique).

Domy budowano zawsze zwrócone wejściami w kierunku ulic, na pojedynczych, trapezoidalnych lub prostokątnych działkach domowych otoczonych płotami. Na podwórzach położonych za domami znajdowały się mniejsze budynki i warsztaty. Przy High Street odnaleziono resztki ogrodów z jabłoniami.

Dotychczas odkopano pozostałości ponad dwustu struktur budowlanych i zidentyfikowano pięć typów budynków. W pobliżu Fishamble Street, na ponad trzynastu pojedynczych działkach domowych, przebadano wykopaliskowo czternaście nakładających się na siebie poziomów budowlanych ze sto dwudziestoma pięcioma budynkami. Te poziomy budowlane pochodzą z okresu pomiędzy około 917 a 1070. Datowane są luźno na podstawie szesnastu anglosaskich i irlandzko-wikińskich monet pochodzących z określonych warstw oraz na podstawie próbek dendrochronologicznych. Od czasu do czasu nie nadające się do remontu domy celowo burzono i na ich miejscu stawiano nowe. W tak wilgotnym środowisku budynki wykonane z materiałów organicznych mogły przetrwać od dziesięciu do piętnastu lat. Większość nowych domów budowano dokładnie tam, gdzie stały stare domy, na tych samych działkach domowych otoczonych płotami. Ciągłość użytkowania parceli budowlanych w pobliżu Fishamble Street wskazuje na wysoki stopień organizacji i wspólnego planowania w 10 wieku, co z kolei dowodzi istnienia instytucji zarządzającej miastem. Odkrycie chodników dla pieszych, których budowa i utrzymanie wymagały zbiorowego wysiłku, stanowi jeszcze jeden dowód na poparcie tej tezy.

Ilustr. 6. Plan pozostałości domu pierwszego typu odnalezionego w wikińskim Dublinie w pobliżu Temple Bar West. Widać wyraźnie rzędy szczątków kołków i słupków tworzących szkielety plecionkowych zewnętrznych ścian domu i wewnętrznych ścianek działowych oraz słupów podpierających dach. W środku znajdują się resztki paleniska i bocznych łoży z wyścielającą je słomą. Można dostrzec także wiele innych zachowanych szczątków materiałów organicznych.

Ilustr. 6. Plan pozostałości domu pierwszego typu odnalezionego w wikińskim Dublinie w pobliżu Temple Bar West. Widać wyraźnie rzędy szczątków kołków i słupków tworzących szkielety plecionkowych zewnętrznych ścian domu i wewnętrznych ścianek działowych oraz słupów podpierających dach. W środku znajdują się resztki paleniska i bocznych łoży z wyścielającą je słomą. Można dostrzec także wiele innych zachowanych szczątków materiałów organicznych.

Większość odnalezionych budynków można zaklasyfikować jako domy typu pierwszego (ang. Dublin Type I houses). Domy te były prostokątnymi budynkami o dużych rozmiarach, o powierzchni przeciętnie 40 metrów kwadratowych, z plecionkowymi ścianami i czterospadowymi dachami krytymi prawdopodobnie słomianą strzechą (jak dotąd nie znaleziono dachówek ceramicznych lub kamiennych pochodzących z warstw starszych niż warstwy z 11 wieku; poza tym lekkie „koszykowe” konstrukcje chat nie utrzymałyby ciężaru dachu z dachówek), podtrzymywanymi przez cztery mocne wewnętrzne słupy (i pozostałe elementy więźby dachowej, których istnienia można się tylko domyślać) oraz ściany. Domy posiadały drzwi na krótszych ścianach: frontowych i tylnych.

Ilustr. 7. Schematyczny plan pozostałości domu pierwszego typu odnalezionego w wikińskim Dublinie w pobliżu Fishamble Street oraz jego przypuszczalna rekonstrukcja. Pokazano także rodzaje podpór dachu i prawdopodobne rodzaje więźb i pokryć dachowych tego domu.

Ilustr. 7. Schematyczny plan pozostałości domu pierwszego typu odnalezionego w wikińskim Dublinie w pobliżu Fishamble Street oraz jego przypuszczalna rekonstrukcja. Pokazano także rodzaje podpór dachu i prawdopodobne rodzaje więźb i pokryć dachowych tego domu.

Chaty były zwykle jednoizbowe. Pojedyncze duże pomieszczenie mieszkalne składało się zazwyczaj z centralnie umieszczonego paleniska obstawionego kamieniami i dwóch bocznych łoży na podwyższeniach. W kilku paleniskach znaleziono popiół z ostatnich ognisk, a siano odsłonięte na niektórych łożach było wciąż zielone. Podwyższenia łoży, służących także jako miejsca do siedzenia, tworzyły drewniane pręty pokryte kawałkami gałązek, na których układano siano lub słomę i być może – dla większej wygody – futra, tkaniny czy skóry. W niektórych domach znaleziono ślady ścianek działowych dzielących przestrzeń mieszkalną na centralną izbę z łożami i małe pomieszczenia znajdujące się w narożnikach chat. Te pomieszczenia mogły być wykorzystywane jako miejsca przechowywania potrzebnych rzeczy lub jako pomieszczenia do użytku osobistego.

Ilustr. 8. Przypuszczalna rekonstrukcja typowego wikińskiego domu pierwszego typu odkrytego w Dublinie przy Temple Bar West. Widać cztery wewnętrzne słupy podpierające dach, łoża na podwyższeniach oraz palenisko.

Ilustr. 8. Przypuszczalna rekonstrukcja typowego wikińskiego domu pierwszego typu odkrytego w Dublinie przy Temple Bar West. Widać cztery wewnętrzne słupy podpierające dach, łoża na podwyższeniach oraz palenisko.

W chatach nie było ani kominów (przypuszczalnie dym odprowadzały jedynie otwory w dachach) ani (prawdopodobnie) okien, więc wewnątrz było, jak się wydaje, dość ciemno i duszno. Podłogi tworzyły trociny, żwir i (lub) kamienie kładzione na ziemnym klepisku. W niektórych domach znaleziono pozostałości drewnianych podłóg. Trociny i żwir, jak również słomę z łoży, regularnie wymieniano.

Chaty były przede wszystkim domami rodzinnymi, ale służyły także często jako warsztaty zawodowych rzemieślników. Wnętrza domów były podzielone funkcjonalnie na miejsca, w których gotowano i spano oraz na miejsca, gdzie przędzono, tkano i przygotowywano do przędzenia len.

Nie wiadomo, czy plan konstrukcyjny domów pierwszego typu wymyślono w Irlandii czy dotarł na Zieloną Wyspę z Brytanii lub kontynentalnej części Europy, czy też stanowił połączenie irlandzkich i wikińskich tradycji budowlanych. Podobne domy odkryto i przebadano wykopaliskowo w wikińskich osadach w Waterford i Cork w Irlandii oraz w Skandynawii.

Pod Christchurch Place odsłonięto siedem budowanych kolejno po sobie domów, datowanych na lata od 950 do 1150. Przy budowie domu należącego do środkowej fazy użyto drewnianych klepek, co dowodzi istnienia odmiennej techniki budowlanej. Oprócz klepek znaleziono także drewniany strug ze stalowym ostrzem, zdobione drewniane pudełko, ozdobę w kształcie zwierzęcia będącą fragmentem większej całości oraz drewnianą rękojeść noża w stylu Ringerike.

Inne zidentyfikowane budowle, sklasyfikowane jako budynki drugiego, trzeciego, czwartego i piątego typu, były mniejsze. Należały do nich chaty, struktury zagłębione oraz uproszczone wersje domów pierwszego typu, w których całe podłogi były pokryte plecionymi z wikliny matami. Były to budynki pomocnicze, często usytuowane za głównymi domami na tyłach działek. Struktury zagłębione (budynki czwartego typu) mogły być małymi domami, których dolne części i podłogi znajdowały się poniżej poziomu gruntu, w specjalnych wykopach wykonanych w glinie polodowcowej i skale macierzystej.

Ilustr. 9. Przypuszczalna rekonstrukcja struktury zagłębionej odkrytej w pobliżu Temple Bar West. Można dostrzec kamienną podłogę i brak paleniska. We wnętrzu takich budynków musiało być chłodno i wilgotno.

Ilustr. 9. Przypuszczalna rekonstrukcja struktury zagłębionej odkrytej w pobliżu Temple Bar West. Można dostrzec kamienną podłogę i brak paleniska. We wnętrzu takich budynków musiało być chłodno i wilgotno.

Najstarszym budynkiem znalezionym w Dublinie była struktura zagłębiona odkryta przy Essex Street West i datowana na 9 w. Wąskie, opadające przejście prowadziło do pojedynczego, prostokątnego pomieszczenia o wymiarach 3 m na 2,25 m z plecionkowymi ścianami i wewnętrznymi słupami podtrzymującymi dach umieszczonymi na krótszych bokach. Niewyjaśnione są pochodzenie i funkcja tego budynku. Niektórzy archeolodzy porównują go do budynków anglosaskich o podobnej konstrukcji.

Budynki kamienne, jeśli w ogóle istniały w Dublinie przed inwazją Anglo-Normanów, były zapewne bardzo niezwykłymi budowlami.

Dieta i warunki życia

Nadrzeczne środowisko i szybkie narastanie warstw osadniczych sprawiły, że poszczególne poziomy wikińskiego miasta na obszarze otoczonym wałem obronnym przetrwały w wyjątkowo dobrym stanie. W tym wilgotnym środowisku szczególnie dobrze zachowowały się materiały organiczne, takie jak drewno, tkaniny, skóry, rośliny i inne szczątki. Poddano je badaniom, które dostarczyły informacji na temat sposobu odżywiania się i warunków życia mieszkańców wikińskiego Dublina. Poznano także florę i faunę miasta. Próbki materiałów organicznych pobrano z podłóg domów, ław, palenisk, jam i zewnętrznych warstw darni z działki 11 przy Fishamble Street. Przebadano także próbki środowiskowe z działki zawierającej pozostałości domu wybudowanego przy użyciu klepek drewnianych w 11 w. pod Christchurch Place.

Mieszkańcy pre-normańskiego Dublina żyli w warunkach, które dla wielu współczesnych ludzi byłyby nie do zniesienia. W próbkach pobranych z resztek łoży w domu wybudowanym przy użyciu klepek drewnianych odnaleziono muchy, pchły i roztocza. W drewnianych elementach konstrukcyjnych tego domu roiło się od korników. Jeden ze zidentyfikowanych gatunków żuka wskazuje, że podłogę domu pokrywała fermentująca warstwa szczątków roślinnych. Ten ciepły kompost, celowo rozrzucony na podłodze, stanowił przypuszczalnie rodzaj przypodłogowego ogrzewania i izolacji, chociaż bez wątpienia wydobywający się z niego smród amoniaku musiał być dokuczliwy dla domowników.

Informacji o diecie mieszkańców dostarczyły próbki fekaliów wydobytych z jam latrynowych, kości zwierzęce, szkielety ludzkie i źródła pisane. Próbki ze stanowiska archeologicznego przy Fishamble Street dowodzą, że mieszkańcy odżywiali się zdrowo. Ich dieta składała się z razowego chleba, owoców i orzechów (zwłaszcza orzechów laskowych), fasoli, mięsa, ryb, owoców morza, jajek, mleka (także mleka koziego) i przetworów mlecznych. Do słodzenia używano miodu. Do potraw dodawano czasami kwaśnego soku z jagód tarniny. W źródłach historycznych z tego okresu istnieją wzmianki o jedzeniu owsianki, warzeniu piwa, używaniu soli, ziół i warzyw naciowych. Analiza szkieletów niektórych mieszkańców świadczy o okresowych niedoborach pożywienia, których skutkiem było chorobliwe niedożywienie.

Wspomniane w źródłach pisanych oblężenia Dublina także musiały wpływać na pogarszanie diety mieszkańców, zwłaszcza gdy odcinano dostęp do źródeł wody albo celowo je zanieczyszczano (wydaje się, że wodę czerpano raczej ze strumieni niż ze studni). Z drugiej strony brak rafinowanego cukru w pożywieniu przekładał się na rzadkie przypadki próchnicy i przypuszczalnie bardzo rzadkie przypadki otyłości. Mieszkańcy Dublina w epoce Wikingów nie żyli jednak długo. Średnia długość życia wynosiła od 25 do 55 lat, czyli mniej więcej połowę średniej długości życia współczesnych Dublińczyków.

W przeciwieństwie do Irlandczyków, których dieta we wczesnym średniowieczu opierała się na produktach mlecznych (znanych jako „białe jedzenie”), mieszkańcy Dublina spożywali duże ilości ryb i owoców morza. Stosowano z powodzeniem zastawy i pułapki na ryby, a odnalezione ołowiane obciążniki dowodzą używania linek rybackich. Być może łowiono także ryby na pełnym morzu przy użyciu łodzi. Wydają się o tym świadczyć odkryte drewniane pływaki i kamienne ciężarki do sieci. Prawdopodobnie większość złowionych ryb patroszono i suszono na zapas. Łowiono także większe zwierzęta morskie, takie jak morświny. Być może właśnie do połowów morświnów odnosi się, zapisana w arabskim dokumencie z 11 wieku, wzmianka o Dublińczykach zabijających „wielorybie niemowlęta”. Żelazny harpun odkryty przy Fishamble Street mógł być używany do polowania na ssaki morskie i duże ryby.

Badania kości zwierzęcych wskazują, że jedzono najczęściej mięso wołowe. Spożywano także wieprzowinę i, rzadziej, baraninę. Na niektórych działkach domowych trzymano kury nioski. Zidentyfikowano również kości innych ptaków: gęsi, kaczek, łabędzi, dzikich kaczek cyranek i krzyżówek oraz krogulców. Kości kotów świadczą raczej o pozyskiwaniu ich skórek niż o wykorzystywaniu ich mięsa.

Próbki ze stanowiska archeologicznego przy Fishamble Street dowodzą, że Dublin w epoce Wikingów miał swój własny mikroklimat. Był wilgotnym miejscem, w którym nawarstwiające się pokłady gnijących materiałów organicznych powodowały wzrost temperatury gruntu, co z kolei przyczyniało się do bujnego rozwoju chwastów. Odwodnienie gruntu musiało stanowić poważny problem, szczególnie gdy poziom ziemi podnosił się przez wykopywanie jam na odpadki domowe oraz zanieczyszczenia wytwarzane przez świnie, kozy i ptactwo domowe trzymane w zagrodach na tyłach działek oraz liczne psy i koty. Otwarte doły kloaczne i latryny często usytuowane były w odległości zaledwie kilku metrów od domów. W jamach latrynowych często znajdowano mech, który był odpowiednikiem współczesnego papieru toaletowego. Sporadycznie używano także skrawków wełnianych tkanin jako „luksusowego papieru toaletowego”. Takie środowisko, jak łatwo się domyślić, było wylęgarnią chorób. Zapis w „Rocznikach z Ulster” odnoszący się do roku 951 mówi o „wybuchu wielkiej zarazy trądu (sic!) i czerwonki wśród cudzoziemców w Áth Cliath”.

Rzemiosło

Ilustr. 10. Rękojeść miecza wikińskiego z cmentarzyska Islandbridge/Kilmainham. Szacunek, jaki Wikingowie okazywali mieczom widać w wyszukanych zdobieniach ich rękojeści. Miecz składa się z dwóch zasadniczych części: rękojeści (ang. hilt) i głowni (ang. blade). Rękojeść złożona jest z trzech podstawowych elementów: głowicy (ang. pommel), trzonu (ang. grip) i jelca (ang. lower guard, cross guard). Głownia ogólnie składa się z ostrza (krawędzi tnącej) (ang. edge), płazu (płaskiej części głowni) (ang. flat), zastawy (górnej części głowni) (ang. forte), sztychu (dolnej części głowni) (ang. foible), czubka (ang. point) oraz często ze zbrocza (struziny) (ang. fuller) (podłużnego rowka w środkowej części głowni, który obniżał wagę miecza przy zachowaniu takiej samej siły uderzenia czy pchnięcia, jaka występowałaby w przypadku głowni bez struziny). Miecze wczesnowikińskie posiadały dziwerowane (skuwane z kilku czy nawet kilkunastu rodzajów stali o różnej zawartości węgla) (ang. pattern-welded) głownie ze struzinami.

Ilustr. 10. Rękojeść miecza wikińskiego z cmentarzyska Islandbridge/Kilmainham. Szacunek, jaki Wikingowie okazywali mieczom widać w wyszukanych zdobieniach ich rękojeści. Miecz składa się z dwóch zasadniczych części: rękojeści (ang. hilt) i głowni (ang. blade). Rękojeść złożona jest z trzech podstawowych elementów: głowicy (ang. pommel), trzonu (ang. grip) i jelca (ang. lower guard, cross guard). Głownia ogólnie składa się z ostrza (krawędzi tnącej) (ang. edge), płazu (płaskiej części głowni) (ang. flat), zastawy (górnej części głowni) (ang. forte), sztychu (dolnej części głowni) (ang. foible), czubka (ang. point) oraz często ze zbrocza (struziny) (ang. fuller) (podłużnego rowka w środkowej części głowni, który obniżał wagę miecza przy zachowaniu takiej samej siły uderzenia czy pchnięcia, jaka występowałaby w przypadku głowni bez struziny). Miecze wczesnowikińskie posiadały dziwerowane (skuwane z kilku czy nawet kilkunastu rodzajów stali o różnej zawartości węgla) (ang. pattern-welded) głownie ze struzinami.

Rzemiosło było jedną z podstawowych dziedzin gospodarki w wikińskim Dublinie. Źródła archeologiczne dowodzą istnienia obróbki złota, srebra, miedzi, żelaza i ołowiu, jak również kamienia, drewna, poroża, rogu, kości i skóry. Rozwinięte było budownictwo okrętów, tkactwo czy wyrób beczek.

Rzemiosłem zajmowali się prawdopodobnie zawodowi rzemieślnicy w określonych dzielnicach miasta. Inne rzemiosła i zajęcia codzienne, takie jak mielenie zboża, pieczenie chleba, warzenie piwa, skórowanie, farbowanie czy wyrabianie sieci pozostawiły niewiele zachowanych śladów.

Kowale byli prawdopodobnie najważniejszymi rzemieślnikami w mieście. Wykonywali i naprawiali narzędzia dla innych rzemieślników, wyrabiali broń i ekwipunek jeździecki, nity do produkcji statków, narzędzia rolnicze i przybory rybackie, jak również wiele sprzętów domowych w rodzaju kluczy do solidnych skrzyń, w których przechowywano cenne przedmioty.

Ilustr. 11. Akwarela namalowana przez Plunketta ok. 1847, przedstawiająca wybrane elementy uzbrojenia i ozdoby z cmentarzyska wikińskiego w Kilmainham (Dublin). Te piękne obrazy zostały przygotowane do katalogu ilustrującego kolekcję Royal Irish Academy. Uwagę zwracają różne rękojeści mieczy. Jeden z mieczy zgięto podczas rytuału znanego jako „zabijanie”. Do innych elementów uzbrojenia należy głowica topora i stożkowe umbo tarczy. Przedstawiono także inne przedmioty, takie jak szpile pierścieniowe (ang. ringed pin (ring pin, ring-headed pin) i owalne zapinki.

Ilustr. 11. Akwarela namalowana przez Plunketta ok. 1847, przedstawiająca wybrane elementy uzbrojenia i ozdoby z cmentarzyska wikińskiego w Kilmainham (Dublin). Te piękne obrazy zostały przygotowane do katalogu ilustrującego kolekcję Royal Irish Academy. Uwagę zwracają różne rękojeści mieczy. Jeden z mieczy zgięto podczas rytuału znanego jako „zabijanie”. Do innych elementów uzbrojenia należy głowica topora i stożkowe umbo tarczy. Przedstawiono także inne przedmioty, takie jak szpile pierścieniowe (ang. ringed pin (ring pin, ring-headed pin) i owalne zapinki.

Znaleziono również zabytki, takie jak narzędzia, gotowe produkty i odpady produkcyjne, świadczące o precyzyjnej obróbce metali. Bardzo często odlewano ołów. Produkowano przedmioty ze stopów miedzi, nierzadko z blach obrabianych na zimno. Badania wykopaliskowe wykazały, że na wyżej położonym terenie przy Christchurch Place działał w 2 połowie 10 w. i 11 w. warsztat produkujący wysokiej jakości wyroby z metali kolorowych.

Ilustr. 12. Metalowe przedmioty odkryte na stanowisku archeologicznym przy Exchange Street Upper / Parliament Street: dwie szpile pierścieniowe, sprzączka pasa ze stopu miedzi oraz podłużne narzędzie zakończone haczykiem, służące być może do tkania.

Ilustr. 12. Metalowe przedmioty odkryte na stanowisku archeologicznym przy Exchange Street Upper / Parliament Street: dwie szpile pierścieniowe, sprzączka pasa ze stopu miedzi oraz podłużne narzędzie zakończone haczykiem, służące być może do tkania.

Znaleziono tam narzędzia, kamienne i ceramiczne formy, gliniane tygielki, kawałki kości z rzeźbionymi motywami dekoracyjnymi (ang. bone motif-pieces)

Ilustr. 13. Fragment kości z rzeźbionym wzorem (ang. bone motif-piece) z warstwy pochodzącej z 12 w. ze stanowiska archeologicznego przy High Street. Wzór na tym kawałku kości został starannie wykończony. Być może używano tego fragmentu do odciskania w nim woskowych modeli, które służyły następnie do odlewania metalowych elementów zdobniczych. Splecione ze sobą w kształcie ósemki, silnie stylizowane i zdobione zawijasami przedstawienia zwierząt pochodzą z repertuaru motywów zdobniczych stylów artystycznych nazywanych Ringerike i Urnes. Wzór ten jest ściśle powiązany z motywem, którym ozdobiono boczne panele irlandzkiego metalowego relikiwiarza na psałterz znany jako Cathach. Relikwiarz ten datowano na podstawie inskrypcji na lata 1062 - 1094.

Ilustr. 13. Fragment kości z rzeźbionym wzorem (ang. bone motif-piece) z warstwy pochodzącej z 12 w. ze stanowiska archeologicznego przy High Street. Wzór na tym kawałku kości został starannie wykończony. Być może używano tego fragmentu do odciskania w nim woskowych modeli, które służyły następnie do odlewania metalowych elementów zdobniczych. Splecione ze sobą w kształcie ósemki, silnie stylizowane i zdobione zawijasami przedstawienia zwierząt pochodzą z repertuaru motywów zdobniczych stylów artystycznych nazywanych Ringerike i Urnes. Wzór ten jest ściśle powiązany z motywem, którym ozdobiono boczne panele irlandzkiego metalowego relikiwiarza na psałterz znany jako Cathach. Relikwiarz ten datowano na podstawie inskrypcji na lata 1062 - 1094.

oraz sztabki stopów miedzi, ołowiu oraz srebra. W wikińskim Dublinie wykonywano złote i srebrne ozdoby, z których niestety niewiele przetrwało do naszych czasów.

Ilustr. 14. Jedna z kilku odkrytych w Irlandii srebrnych zapinek latawcowych (ang. kite brooch. Nazwa pochodzi od główki broszy w kształcie latawca, która jest przymocowana do szpili za pomocą łącznika na zawiasach), znaleziona w pobliżu Limerick. Wykonano ją przypuszczalnie w 1 połowie 10 w. w wikińskim Dublinie.

Ilustr. 14. Jedna z kilku odkrytych w Irlandii srebrnych zapinek latawcowych (ang. kite brooch. Nazwa pochodzi od główki broszy w kształcie latawca, która jest przymocowana do szpili za pomocą łącznika na zawiasach), znaleziona w pobliżu Limerick. Wykonano ją przypuszczalnie w 1 połowie 10 w. w wikińskim Dublinie.

Wyrabiano także okucia do mieczy, które eksportowano do krajów nadbałtyckich. Wskazuje to na handel ozdobnymi wyrobami metalowymi w całym świecie wikińskim.

Liczne pozostałości grzebieni świadczą o istnieniu warsztatów zawodowych grzebieniarzy. Jako surowca używano zrzucanych w zimie poroży jelenich, które zbierano wiosną w głębi Wyspy i przywożono do Dublina. Skupiska odciętych piłami nieregularnych kawałków i koncówek poroży oraz częściowo obrobionych odpadów odkryto w pobliżu High Street i Christchurch Place. Grzebienie, które wykonywano w Dublinie były zwykle jednostronne i składały się z kilku różnych części, takich jak części z zębami i boczne nakładki. Poroże cięto na cienkie, w przybliżeniu prostokątne płytki, w których następnie wycinano zęby. Tak przygotowane główne części z zębami umieszczano pomiędzy dwoma bocznymi nakładkami, pełniącymi rolę uchwytu i nitowano. Niektóre grzebienie chowano do pochewek, które miały zapobiec wyłamywaniu się delikatnych zębów. Wiele grzebieni zdobiono prostymi, rytymi abstrakcyjnymi wzorami geometrycznymi. Podobnie jak w dzisiejszych czasach, wszyscy ludzie (kobiety, mężczyźni i dzieci) używali osobistych grzebieni. Poroży i kości używano również do wyrobu uchwytów noży, pionków do gry, sprzączek do pasów, ozdobnych końcówek pasów (ang. strap end lub strap tag), przęślików, szpil oraz dekorowanych płytek zdobiących drewniane skrzynie.

Ilustr. 15. Kościane grzebienie jednostronne, pochodzące z 9/10 w., odkryte na stanowisku archeologicznym przy Exchange Street Upper / Parliament Street.

Ilustr. 15. Kościane grzebienie jednostronne, pochodzące z 9/10 w., odkryte na stanowisku archeologicznym przy Exchange Street Upper / Parliament Street.

Znaleziono w Dublinie setki przedmiotów ze skóry, między innymi buty i odpady szewskie, pochwy mieczy, pochewki noży oraz sakwy. Niektóre z nich ozdobiono wypukłymi lub ciętymi wzorami. Wydaje się, że rzemieślnicy wykonujący wyroby ze skóry pracowali w okolicy High Street, ale zachowało się tylko kilka narzędzi do obróbki skóry. Przeważnie używano butów robionych na „wywrotkę”, to jest zszywanych na lewej stronie na kopycie szewskim, a następnie odwracanych („wywracanych”) na prawą stronę. Metody tej nauczono się od anglosaskich szewców. Przy Temple Bar West odkryto irlandzki but z 9 w., który nie posiadał osobnej podeszwy i przypominał indiański mokasyn.

Ilustr. 16. Skórzany but z Dublina. Zwraca uwagę prosty wzór jodełkowy zdobiący górną część buta. Buty wykonywano według ustalonych wzorów.

Ilustr. 16. Skórzany but z Dublina. Zwraca uwagę prosty wzór jodełkowy zdobiący górną część buta. Buty wykonywano według ustalonych wzorów.

W pobliżu Fishamble Street zidentyfikowano pozostałości warsztatu obróbki bursztynu. Znaleziono tam setki rozproszonych nieobrobionych małych i dużych kawałków bursztynu. Rzemieślnik zajmujący się obróbką bursztynu produkował głównie paciorki, ale także pionki do gry, zawieszki, amulety i inne niewielkie ozdoby. Bursztyn – nazywany złotem północy – pochodził z krajów nadbałtyckich. Wikingowie przypisywali mu magiczną moc i bardzo go cenili. Jantar występuje najczęściej w dublińskich warstwach z 9 i 10 w., kiedy mieszkańcy miasta byli najsilniej związani ze Skandynawią. Z północnej Irlandii i wybrzeża współczesnego angielskiego hrabstwa Yorkshire importowano gagat (ang. jet – bitumiczna odmiana węgla brunatnego; czasami (niewłaściwie) nazywany także lignitem – ang. lignite), z którego wykonywano czarne polerowane bransolety na ręce i nogi. Sprowadzano także szkło, być może z Italii (Rzym), które przetapiano i wykonywano z niego kolorowe paciorki. Z kłów morsów wyrabiano pionki do gry i zawieszki.

Zawodowi rzemieślnicy zajmujący się obróbką drewna pracowali przy budowie domów, okrętów, produkcji naczyń, beczek, narzędzi, mebli oraz przedmiotów używanych w domu. Odkryto duże ilości drewnianych rdzeni – odpadów produkcyjnych – które dowodzą stosowania tokarek. Powszechnie używano drewnianych plecionek przy budowie domów, drzwi, płotów, chodników oraz do wyrobu koszyków. W czasie prac wykopaliskowych przeprowadzonych w Dublinie odkryto około 150 dekorowanych drewnianych przedmiotów, począwszy od prostych trzonków do narzędzi z niewyszukanymi rytymi zdobieniami, a skończywszy na precyzyjnie wykonanych przedmiotach w pięknej rzeźbie pełnej. Wydaje się, że w okolicy Fishamble Street istniał ważny warsztat produkujący wyroby rzeźbiarskie wysokiej jakości.

Ilustr. 17. Kilka przedmiotów znalezionych w wikińskim Dublinie. Kolejno od lewego górnego rogu są to: drewniana figurka, bursztynowy paciorek, złoty pierścionek, dekoracyjny drewniany element zdobniczy przeznaczony do montażu (ang. mount) przedstawiający głowy dwóch zwierząt podobnych do kogutów z grzebieniami w rzeźbie pełnej (typowy dla dublińskiej szkoły rzeźbiarskiej), fragment importowanego zielonego porfiru, złota bransoleta naramienna, kamienny przedmiot.

Ilustr. 17. Kilka przedmiotów znalezionych w wikińskim Dublinie. Kolejno od lewego górnego rogu są to: drewniana figurka, bursztynowy paciorek, złoty pierścionek, dekoracyjny drewniany element zdobniczy przeznaczony do montażu (ang. mount) przedstawiający głowy dwóch zwierząt podobnych do kogutów z grzebieniami w rzeźbie pełnej (typowy dla dublińskiej szkoły rzeźbiarskiej), fragment importowanego zielonego porfiru, złota bransoleta naramienna, kamienny przedmiot.

Copyright by toderen, 2009

Dublin w epoce Wikingów I. Wstęp i tło historyczne

16/02/2009
Ilustr. 1. „Sea Stallion from Glendalough”, największa na świecie replika wikińskiego okrętu wojennego „Skuldelev 2” o długości 30 m, znalezionego w 1962 na dnie morza w pobliżu wczesnośredniowiecznej stolicy królewskiej Roskilde w Danii, który został wybudowany w Irlandii około 1042, z drewna dębowego z Gór Wicklow w pobliżu Dublina.

Ilustr. 1. „Sea Stallion from Glendalough”, największa na świecie replika wikińskiego okrętu wojennego „Skuldelev 2” o długości 30 m, znalezionego w 1962 na dnie morza w pobliżu wczesnośredniowiecznej stolicy królewskiej Roskilde w Danii, który został wybudowany w Irlandii około 1042, z drewna dębowego z Gór Wicklow w pobliżu Dublina.

Dublin w epoce Wikingów


I. Wstęp i tło historyczne


Wstęp

Kim byli Wikingowie? Trudno udzielić na to pytanie jednoznacznej odpowiedzi, pomijając nawet problem znaczenia tej nazwy i zapewne różne przyczyny, z powodu których ludzie stawali się Wikingami. Wikingami określamy zwykle mieszkańców wczesnośredniowiecznej Skandynawii, którzy przemocą zdobywali bogactwo czy nowe ziemie w zachodniej i wschodniej Europie od końca 8 wieku do początku 11 wieku. Trzeba pamiętać jednak, że ci sami brutalni Wikingowie byli również przedsiębiorczymi kupcami i rolnikami. To zatem ludzie, często należący do elity skandynawskiego społeczeństwa poźnej epoki żelaza i wczesnego średniowiecza oraz dysponujący niekiedy ogromnymi środkami, którzy kierowali się chęcią zapewnienia sobie największych korzyści przy użyciu wszelkich dostępnych sposobów. Dzięki wybitnym umiejętnościom żeglarskim dotarli między innymi do Islandii, Grenlandii i Ameryki Północnej. Jednym z krajów, w których założyli swoje kolonie była także Irlandia.

Większość Wikingów w Irlandii pochodziła z zachodniej Norwegii, chociaż przez pewien czas Dublinem rządzili królowie duńscy. Od połowy 9 w. do 11 w. Wikingowie stworzyli z Dublina pierwsze miasto w Irlandii, kierując jego politycznym i ekonomicznym rozwojem. Nawet po upadku ich rządów w 11 w. zachowali w Dublinie wpływy ekonomiczne i kulturowe trwające do inwazji Anglo-Normanów w 1170.

Dzięki szczególnym warunkom naturalnym – bagnistemu środowisku nad Liffey, największą rzeką przepływającą przez miasto – pozostałości Dublina z epoki wikińskiej zachowały się znakomicie. Przetrwały pod późniejszymi budynkami i ulicami miasta przez ponad tysiąc lat. W 1961 rozpoczęto w Dublinie pierwsze naukowe badania wykopaliskowe. Archeolodzy pracujący dla Office of Public Works odsłonili chodniki z desek, ścianki z plecionki i inne znaleziska pod zamkiem dublińskim. W 1962 archeolodzy z Irlandzkiego Muzeum Narodowego w Dublinie zbadali wykopaliskowo stanowiska archeologiczne przy High Street, Nicholas Street, i John’s Lane, a późniejszych latach stanowiska archeologiczne przy Winetavern Street i Christchurch Place. Przebudowa centrum miasta doprowadziła do ratowniczych badań wykopaliskowych przeprowadzonych przez archeologów z Irlandzkiego Muzeum Narodowego w Dublinie na dwuhektarowym stanowisku archeologicznym znanym jako Wood Quay, leżącym w najniżej położonej części dublińskiego Starego Miasta na północ od katedry Kościoła Chrystusa i graniczącym od wschodu z Fishamble Street. Odsłonięto tam pozostałości umocnień obronnych, ulic, chodników, domów, działek domowych i ich granic oraz innych obiektów archeologicznych. Razem z wieloma tysiącami zabytków ruchomych, które tam znaleziono, powstał ogromny zespół źródeł archeologicznych, który w wielkim stopniu przyczynił się do zrozumienia warunków życia w wikińskim i irlandzko-wikińskim Dublinie oraz rozwoju i znaczenia pierwszego miasta w Irlandii we wczesnośredniowiecznej Europie.

Niniejsze opracowanie stanowi podsumowanie badań tych znalezisk archeologicznych w świetle prac interdyscyplinarnych. Niektóre zagadnienia historii Dublina są nadal niejasne, częściowo z powodu specyficznego charakteru zachowanych źródeł pisanych. Widać wyraźnie potrzebę opracowania dokumentacji badań wykopaliskowych, zwłaszcza konieczność ciągłego weryfikowania i publikowania dokumentacji stratygraficznej z badań wykopaliskowych przeprowadzonych przez Muzeum Narodowe w Dublinie w latach 1962-1981. Należy pamiętać, że jest to dokumentacja miejskich, ratowniczych wykopalisk archeologicznych przeprowadzonych tylko dlatego, że istniała konieczność przebudowy centrum miasta i wybrano opcję wykonania badań wykopaliskowych zamiast zachowania stanowisk archeologicznych in situ.

Terminologia i chronologia

Początek epoki Wikingów w Irlandii, obejmującej późną fazę irlandzkiego wczesnego średniowiecza nazywaną niekiedy okresem wikińskim, wyznaczają pierwsze najazdy skandynawskich piratów na klasztory i osady w Brytanii i Irlandii pod koniec 8 w., znane dzięki źródłom historycznym.

Za koniec epoki Wikingów na większości obszarów północno-zachodniej Europy uważa się śmierć króla duńskiego Kanuta Wielkiego w 1035. W Irlandii jednak za koniec okresu wikińskiego przyjmuje się inwazję Anglo-Normanów w 1170, chociaż częściowo jest to sprzeczne z istniejącymi źródłami archeologicznymi, historycznymi i lingwistycznymi.

Epoka Wikingów w Irlandii obejmuje zatem okres prawie czterystu lat (ok. 800 – 1170 n.e.), choć termin „epoka wikińska” ukuty przez archeologów i bazujący na badaniach kultury materialnej to określenie szerokie, które może nie oddawać prawdziwego znaczenia pojęć z języka norweskiego: víkingr („pirat”) i víking oznaczającego „wojnę na morzu”, „piractwo” albo „najazd”.

Z historycznego punktu widzenia Bitwa pod Tarą (980) i zdobycie Dublina przez Máela Sechnailla lub Bitwa w Glenn Máma (999) czy Bitwa pod Clontarf (1014) wyznaczają prawdopodobnie koniec prawdziwej epoki Wikingów w Dublinie i początek tzw. okresu czy fazy irlandzko-wikińskiej, gdy wpływy irlandzkie w Dublinie stały się silniejsze i Dublin przestał być tylko portem piratów czy ośrodkiem handlowym, a stał się miastem. Wydaje się, że okres wikiński w Dublinie można podzielić na cztery podokresy: irlandzką fazę pre-wikińską (ok. 795 – 841), fazę wczesnowikińską (841- 902), fazę późnowikińską (917-980) i fazę irlandzko-wikińską (980 – 1170).

Źródła pisane

Wikingowie, oprócz krótkich, niewiele mówiących tekstów zapisanych ich własnym pismem runicznym nie pozostawili żadnych źródeł historycznych. Jedynymi informacjami historycznymi na temat Wikingów w Dublinie są wzmianki w pisanych w tym czasie irlandzkich rocznikach, które przetrwały w późniejszych manuskryptach (przede wszystkim w „Rocznikach z Ulster”) i jeszcze późniejszych źródłach, między innymi w irlandzkiej literaturze świeckiej i islandzkich sagach.

Należy oczywiście pamiętać, że roczniki pisane były w irlandzkich klasztorach, które często były celem ataków Wikingów. Mnisi zniekształcali prawdziwe wydarzenia przez brak informacji z pierwszej ręki, polityczne manipulacje czy uprzedzenia, zwykłe fantazjowanie lub z powodu oddalenia czasowego od opisywanych zdarzeń. Wcześni historycy irlandzcy, którzy nie podchodzili krytycznie do tych źródeł, doszli do wniosku, że najazdy Wikingów na społeczeństwo irlandzkie miały wymiar katastroficzny. Opinię taką podzielali jeszcze do niedawna archeolodzy. Współczesne badania historyczne i wykopaliska archeologiczne przeprowadzone w latach sześćdziesiątych 20 w. w Dublinie udowodniły, że dzieje Wikingów w Dublinie zostały zniekształcone przez średniowieczną irlandzką propagandę.

Tło historyczne

Pierwsze najazdy, ok. 795

Od około 795 małe grupy Wikingów zaczęły napadać na skarbce i magazyny odosobnionych społeczności monastycznych żyjących na wyspach i na wybrzeżach Irlandii. Byli to piraci norwescy, przemieszczający się na statkach z baz na wyspach północnej i zachodniej Szkocji. Pierwszy opisany atak miał miejsce w 795 na wyspie Rathlin przy wybrzeżu hrabstwa Antrim. W 798 piraci zaatakowali Inis Pátraic, identyfikowaną obecnie z Wyspą Św. Patryka (nazywaną przez mieszkańców Wyspą Kościelną) w pobliżu Skerries, w hrabstwie Dublin. Po krótkim okresie spokoju od 813 do 821 Wikingowie zaatakowali Howth w hrabstwie Dublin, które zostało „splądrowane przez pogan, pojmali w niewolę wielką liczbę kobiet” („Roczniki z Ulster”).

Trudno oszacować stopień zniszczeń spowodowanych przez wczesne najazdy. Grupy piratów rzadko zapuszczały się głębiej niż trzydzieści kilometrów w głąb lądu i prawdopodobnie nie wywarły dużego wpływu na świecką ludność Irlandii. Roczniki przekazują informacje o częstych napaściach na klasztory dokonywanych przez irlandzkich władców w czasach lokalnych wojen przed epoką Wikingów oraz w ciągu okresu wikińskiego. Najazdy Wikingów mieściły się więc – w pewnej mierze – w istniejącym wzorcu postępowania. Kluczową różnicę stanowiło zachowanie obcych, którzy jako poganie nie przestrzegali irlandzkiego tabu w czasie ataków na Kościół, naruszając święte miejsca i niszcząc relikwie.

Od około 830 najazdy Wikingów stały się częstsze i groźniejsze. Floty Wikingów przemieszczały się po większych rzekach i skandynawscy piraci plądrowali duże obszary leżące w głębi lądu. W 833 spustoszyli klasztor w Clondalkin, położony 10 kilometrów na zachód od dublińskiego Starego Miasta. W 837 doniesiono o pojawieniu się floty sześćdziesięciu statków u ujścia rzeki Liffey. Szacuje się, że statki te mogły przewozić nawet dwa tysiące wojowników.

Topografia Dublina w epoce Wikingów

 

Wikingowie musieli od razu ocenić Dublin jako atrakcyjnie położone miejsce. Jego usytuowanie na wschodnim wybrzeżu Irlandii oznaczało, że można było do niego łatwo dopłynąć ze Skandynawii z przystankiem na północnych i zachodnich wyspach Szkocji, które zostały w ciągu 9 stulecia gęsto zasiedlone przez wikińskich kolonistów. Do Dublina można było także łatwo dopłynąć z zachodniego wybrzeża Anglii, Walii i wyspy Man oraz północnej Francji i Hiszpanii. Zatoka Dublińska zapewniała także bezpieczną przystań.

Naturalną topografię Dublina trudno sobie dzisiaj wyobrazić, ponieważ mniejsze rzeczki (np. Bradoque, Camac, Poddle i Steine) płyną obecnie w podziemnych kanałach. Kształt koryta największej rzeki, Liffey, także zmieniono w ciągu stuleci pozyskiwania nadającej się do zabudowy ziemi, a jej ujście zostało przekształcone przez nabrzeża wybudowane w 18 w. W epoce Wikingów rzeka Liffey i jej dopływy stanowiły naturalne porty, granice i elementy założeń obronnych. Szeroka i płytka Liffey umożliwiała żeglugę w płytko zanurzających się statkach wikińskich, które można było wciągać na błotniste płycizny lub żwirowe brzegi. Rzeczka Poddle, południowo-zachodni dopływ Liffey, łączyła się z nią w pobliżu jej ujścia, tworząc płytki port czy basen pływowy (obecnie ogród zamku dublińskiego) nazywany w irlandzkich źródłach wczesnośredniowiecznych Duiblinn. Koniec wysoko położonego grzbietu wzgórza dominujący nad tym zbiornikiem (teren obecnego dublińskiego Starego Miasta), do którego dostępu broniła od trzech stron woda, stanowił idealne miejsce do założenia wikińskiego obozu. W 9 w. Liffey posiadała szerokie pływowe koryto z zasolonymi bagnami i piaszczystymi brzegami, które ciągnęło się 3 km w górę rzeki do współczesnego Islandbridge. U czoła pływu, po południowej stronie rzeki istniała szeroka żwirowa terasa, na którą można było wciągać statki oraz szeroki bród. Było to jeszcze jedno atrakcyjne miejsce do założenia wikińskiej bazy.

Dublin przed Wikingami (do 841)

Na początku epoki Wikingów Irlandia była już od ok. 350 lat krajem chrześcijańskim, w którym używano – choć w ograniczonym zakresie – pisma, i którego nie znająca pieniądza ekonomia w dużym stopniu oparta była na hodowli bydła. Miasta nie istniały, ale większe klasztory były ośrodkami edukacji, rzemiosła i handlu oraz miejscami zgromadzeń, podobnie jak i większe ośrodki świeckie. Takie miejsca można określić jako proto-miasta, ponieważ były względnie małe i nie posiadały wszystkich funkcji, które cechują właściwy ośrodek miejski w kategoriach wielkości i organizacji oraz kultury i handlu.

Wikingowie nie byli pierwszymi ludźmi, którzy mieszkali w Dublinie. Przed ich przybyciem istniały tam co najmniej dwie osady irlandzkie, Áth Cliath („Bród z plecionek”), i Duiblinn („Czarny basen”; nazwana tak prawdopodobnie z powodu koloru wody zbiornika pływowego przy ujściu rzeczki Poddle do rzeki Liffey), na południowym brzegu Liffey. Obie osady przyczyniły się do wyboru miejsca pod usytuowanie i późniejszego rozwoju miasta wikińskiego. Po raz pierwszy wymieniono je w rocznikach z 6 i 7 w. pod dwoma różnymi nazwami i przypuszczalnie były dwoma niezależnymi osadami: jedna świecką, druga kościelną. Áth Cliath była prawdopodobnie małą, rybacko-rolniczą osadą, górującą od południa nad ważnym brodem na Liffey, gdzie krzyżowały się trzy stare irlandzkie szlaki komunikacyjne. Po 843 w irlandzkich rocznikach niemal wyłącznie używano w odniesieniu do Dublina nazwy Áth Cliath. Od niej pochodzi współczesna nazwa Dublina w celtyckim języku irlandzkim: Baile Átha Cliath („Miasto nad brodem z gałęzi”).

Duiblinn był ważną osadą kościelną, być może klasztorem, w którym przypuszczalnie już w 7 w. sprawowali władzę opaci i biskupi. Od nazwy Duiblinn pochodzi, jak łatwo można się domyślić, współczesna nazwa stolicy Irlandii w języku angielskim.


Ilustr. 2. Przypuszczalny schematyczny plan Dublina z około 8 w. przedstawiający dwie pre-wikińskie osady irlandzkie: Áth Cliath („Bród z gałęzi”) i Duiblinn („Czarny basen”). Po lewej widać bród na rzece Liffey (w celtyckim języku irlandzkim nazywanej Ruirthech - „Burzliwą”) i górującą nad nim osadę Áth Cliath ze skrzyżowaniem szlaków komunikacyjnych. Po prawej widać osadę Duiblinn usytuowaną nad płytkim basenem pływowym przy ujściu rzeczki Poddle do Liffey nazywanym „Czarnym basenem” (Linn Duib). Widać także ujście rzeki Liffey oraz rzeczki wpływające do niej od południa: Poddle i Steine.

Ilustr. 2. Przypuszczalny schematyczny plan Dublina z około 8 w. przedstawiający dwie pre-wikińskie osady irlandzkie: Áth Cliath („Bród z gałęzi”) i Duiblinn („Czarny basen”). Po lewej widać bród na rzece Liffey (w celtyckim języku irlandzkim nazywanej Ruirthech - „Burzliwą”) i górującą nad nim osadę Áth Cliath ze skrzyżowaniem szlaków komunikacyjnych. Po prawej widać osadę Duiblinn usytuowaną nad płytkim basenem pływowym przy ujściu rzeczki Poddle do Liffey nazywanym „Czarnym basenem” (Linn Duib). Widać także ujście rzeki Liffey oraz rzeczki wpływające do niej od południa: Poddle i Steine.

W kilku miejscach dublińskiego Starego Miasta znaleziono pozostałości obiektów osadniczych i przemysłowych, wiązanych z tymi wczesnośredniowiecznymi irlandzkimi osadami. Przy brzegu Liffey, na stanowisku archeologicznym przy Copper Alley, Temple Bar, odkryto w jego najniższych warstwach ślady niezwykłego domu. Był to w przybliżeniu prostokątny budynek, mierzący 7 na 4,5 m, z podwójnymi ścianami utrzymującymi ciężar konstrukcji, bocznym paleniskiem i wejściem od południa, który został datowany radiowęglowo na 2 połowę 8 w. lub 9 w. Dom nie przypomina wikińskich domów znalezionych w późniejszych warstwach różnych stanowisk archeologicznych w Dublinie, natomiast jest bardzo podobny do anglosaskich domów odkrytych w Brytanii.

Dublin w fazie wczesnowikińskiej (841 – 902)

 

Roczniki informują nas, że w 841 Norwedzy założyli w Dublinie longphort. Longphort oznacza w języku irlandzkim obronną bazę czy osadę chroniącą ludzi i statki. Do czasu odkrycia w 2004 longphort w Waterford nie wiedzieliśmy, jak wyglądały takie miejsca. Ogólnie przyjmuje się, że były to obozy otoczone rowem i wałem w kształcie litery C, budowane w widłach rzek, podobne do obronnych osad zbadanych wykopaliskowo w Birce w Szwecji i Hedeby w południowej Danii. Obóz w Dublinie zabezpieczał statki przed atakami i sztormami, pozwalając załogom zimować w Dublinie, zamiast wracać do Skandynawii lub zakładać kolonie w innych miejscach. Zapis z rocznika z 842 informuje, że „poganie wciąż w Duiblinn”. Wikingowie wkrótce stali się częścią irlandzkiej polityki i irlandzkich konfliktów zbrojnych.

Nowi osadnicy przejęli irlandzką nazwę Duiblinn, zmienioną na Dyflinn, co wydaje się przemawiać za hipotezą, że longphort usytuowano w pobliżu „Czarnego basenu”; prawdopodobnie w obronnie położonym na końcu grzbietu wzgórza miejscu, zajmowanym obecnie przez zamek dubliński lub w jego pobliżu.

Inna teoria głosi, że longphort założono w odległości 3 kilometrów w górę rzeki od dublińskiego Starego Miasta w Islandbridge / Kilmainham, w pobliżu dwóch ważnych cmentarzysk wikińskich odkrytych w 19 w. Na cmentarzyskach tych pochowano w 9 w. i na początku 10 w., co w przybliżeniu odpowiada fazie longphort (fazie wczesnowikińskiej), ludzi należących do elity społeczeństwa wikińskiego. Groby znajdowały się blisko ważnego brodu na Liffey, w widłach Liffey i jej dopływu, rzeczki Camac, mogłoby to być więc idealne miejsce na założenie takiego obozu. Nie znaleziono jednak pozostałości osady, które mogłyby potwierdzić tę hipotezę. Być może – czy to w przypadku Dublina czy Islandbridge / Kilmainham – Wikingowie zdobyli istniejącą wczesnośredniowieczną osadę irlandzką i przekształcili ją w swoją tymczasową bazę.


Ilustr. 3. Przypuszczalny schematyczny plan dzielnicy Islandbridge / Kilmainham w dzisiejszym Dublinie z około 9 w., przedstawiający dwa cmentarzyska wikińskie odkryte w 19 w. (groby oznaczone krzyżykami), rzekę Liffey z brodem, jej dopływ, rzeczkę Camac oraz szlaki komunikacyjne i ważne obiekty architektoniczne.

Ilustr. 3. Przypuszczalny schematyczny plan dzielnicy Islandbridge / Kilmainham w dzisiejszym Dublinie z około 9 w., przedstawiający dwa cmentarzyska wikińskie odkryte w 19 w. (groby oznaczone krzyżykami), rzekę Liffey z brodem, jej dopływ, rzeczkę Camac oraz szlaki komunikacyjne i ważne obiekty architektoniczne.

 

W ostatnich latach odkryto dowody obecności Wikingów datowane na 9 wiek, znajdujące się w północnej i wschodniej części dublińskiego Starego Miasta. W czasie badań wykopaliskowych przy Parliament Street odsłonięto siedem zbudowanych kolejno po sobie domów, reprezentujących trzy kolejne fazy działalności budowlanej Wikingów w 9 i 10 w. Najstarsza faza pochodzi prawdopodobnie sprzed 902. Pierwsze cztery domy zostały datowane radiowęglowo na lata 850 – 950. Najwcześniej zbudowany dom był przykładem typowego domu wikińskiego znalezionego w Dublinie.

W czasie badań wykopaliskowych na przyległym stanowisku archeologicznym Temple Bar West odkryto dobrze zachowane ślady orki, które znajdowały się nad strukturą zbudowaną w okresie pre-wikińskim. Ślady orki reprezentujące krótki okres wykorzystywania tego terenu pod uprawę albo przygotowanie terenu pod zabudowę (uporządkowanie terenu), znajdują się pod piętnastoma strukturami z okresu wikińskiego, datowanymi na okres od 2 połowy 9 w. do 10 w. Pierwsze domy wybudowano we wschodniej części stanowiska u zbiegu Liffey i Poddle, z podwórzami otoczonymi plecionkowymi płotami położonymi po stronie zachodniej. Koło domów znaleziono fragment nieco późniejszej ulicy pokrytej brukiem kamiennym. Fronty tych domów zwrócone były ku rzeczce Poddle i ich rozmieszczenie odpowiadało kształtowi koryta rzeczki Poddle, ale nie znaleziono przy nich spodziewanego obronnego wału. Granice działek domowych były wyznaczone z pewną swobodą, w przeciwieństwie do działek z późniejszego okresu, co wydaje się oznaczać, że w 10 w. istniało większe zapotrzebowanie na grunty budowlane.

 

Trzy zagłębione struktury z fazy wczesnowikińskiej, wcięte w naturalną glinę polodowcową i skałę macierzystą, znaleziono w pobliżu zachodniej części stanowiska. Te wczesne domy były małe i posiadały różną orientację. W 2 połowie 9 wieku te zagłębione struktury zostały usunięte, a poziom gruntu podwyższono w celu wybudowania domów o konstrukcji plecionkowej, skupionych we wschodniej części stanowiska. W pobliskim wale przeciwpowodziowym, skonstruowanym w najwyższym miejscu do którego sięgała woda, znaleziono szkielet chłopca. Jego wiek ocenia się na 6 lub 7 lat w chwili śmierci. Ten pochówek chłopca był powiązany z jamą zawierającą czaszki byków, co może oznaczać pogańską ofiarę lub rytuał.

Z dublińskiej bazy Wikingowie rozpoczęli regularne najazdy na ziemie północnego Leinster i terytoria południowego Uí Néill (królowie irlandzcy rekrutowali także czasami wikińskich najemników do wojen pomiędzy terytoriami). Królestwa Brega i Mide ucierpiały najbardziej. W 845 ataki nasiliły się, ale władcy irlandzcy nauczyli się skutecznie je odpierać. W 846 pojawiła się w Irlandii nowa flota piracka. Doszło do wewnętrznych walk pomiędzy różnymi grupami Wikingów działającymi na Wyspie. Wkrótce także przybyły połączone siły anglosasko-duńskie, które zaatakowały Wikingów dublińskich. W 852 Norwedzy ponieśli dotkliwą klęskę w Bitwie nad Carlingford Lough i Duńczycy zdobyli zwierzchnictwo nad cudzoziemcami w Irlandii.

W 853 przybył do Dublina Olaf Biały, syn norweskiego króla, który podporządkował sobie Wikingów dublińskich. Dublińscy Wikingowie skupili odtąd swoje działania na terenach wokół Morza Irlandzkiego. Dublin zaczął przypominać irlandzkie królestwo, z którego najazdy prowadzono głównie w najbliższej okolicy. Zakończył się pierwszy okres intensywnych ataków, być może dlatego, że utrzymywanie stałych baz w Irlandii naraziło Wikingów na kontrataki ze strony Irlandczyków. Skandynawowie stali się częścią irlandzkiego układu politycznego, w którym wikińsko-irlandzkie sojusze odgrywały kluczową rolę w charakterystycznych dla tego okresu sporach i walkach o dominację. Rozwijały się także powiązania kulturowe w formie mieszanych małżeństw oraz – w pewnym stopniu – przyjmowania chrześcijaństwa przez pojedynczych Wikingów, ale zapożyczenia z języka skandynawskiego występujące w języku irlandzkim pojawiły się nieco później.

W 2 połowie 9 w. pomiędzy wikińskim Dublinem a wikińskim królestwem Jorku w północno-wschodniej Anglii stworzono silną więź polityczną za sprawą Olafa Białego i Ivara Bez Kości, z pochodzenia Duńczyka. W tym czasie Wikingowie dublińscy rozpoczęli zakrojone na szeroką skalę ataki w celu zdobycia jeńców do sprzedaży na rozwijającym się międzynarodowym rynku handlu niewolnikami.

W chwili śmierci Ivara Bez Kości w roku 873, „Roczniki z Ulster” opisały go jako „króla wszystkich Skandynawów w Irlandii i Brytanii”. Może być to ten sam Ivar, który był wodzem części sławnej „wielkiej pogańskiej armii” liczącej od dwóch do trzech tysięcy wojowników, którzy od 865 do 879 podbijali królestwa anglosaskie i osiedlali się na zdobytej ziemi. Była to armia, która walczyła i zawarła pokój z Alfredem Wielkim, królem Wessex. Śmierć Ivara spowodowała próżnię polityczną w Dublinie, w wyniku której doszło do konfliktów etnicznych. Lata niestabilnych rządów osłabiły Wikingów dublińskich tak bardzo, że zostali brutalnie wypędzeni przez irlandzką koalicję w 902, kiedy ”porzucili większość swoich okrętów i uciekli półżywi z powodu otrzymanych ran i załamania” („Roczniki z Ulster”). Wikingowie powrócili do Dublina dopiero w 917.

Wykopaliska na stanowisku Temple Bar West udowodniły jednak, że w przeciwieństwie do dramatycznego wygnania opisanego w „Rocznikach z Ulster” działki domowe w Dublinie były używane stale od 9 do 10 w., co wskazuje, że nie wszyscy Wikingowie opuścili Dublin w 902. Wydaje się, że wygnano jedynie przywódców Wikingów albo Irlandczycy wypędzili wszystkich wikińskich mieszkańców i sami zamieszkali w Dublinie.

Irlandzkie źródła pisane podają różne miejsca, do których mieli udać się wypędzeni Wikingowie. Źródła archeologiczne wskazują, że wygnani Wikingowie zamieszkiwali od 902 do 917 w północno-zachodniej Anglii.

W 9 lub 10 w. dublińscy Wikingowie upamiętnili swoje pierwsze lądowanie w Irlandii przez umieszczenie przy ujściu rzeczki Steine (nazwa steinn oznaczała w języku staronordyjskim kamień) tzw. Długiego Kamienia, pokrytego być może napisami runicznymi, którego pierwowzory znaleziono w Skandynawii. Długi Kamień zaznaczono na planie z 1718, ale wkrótce potem zaginął.

Dublin w fazie późnowikińskiej (917 – 980)

Na początku 10 w. Irlandia była jednym z niewielu krajów w zachodniej Europie, które Wikingowie mogli względnie bezkarnie plądrować. Duże floty wikińskie, które pojawiały się w tym czasie w Irlandii tworzyły statki z załogami z kolonii wikińskich w Szkocji, wysp szkockich, północnej Anglii, Skandynawii i kontynentalnej części Europy.

W 917 Wikingowie odzyskali Dublin w czasie kampanii prowadzonej na lądzie. Po odbiciu Dublina kronikarze irlandzcy przestali określać go mianem longphort. Dublin zaczął funkcjonować od tego czasu bardziej jako ośrodek handlu niż rynek handlu niewolnikami. Od czasu panowania króla Sigtrygga (Sytryka) Cáecha, skandynawscy królowie Dublina zaczęli zwiększać swoje wpływy w wikińskim królestwie Jorku (nazywanym przez Wikingów Jorvik; współczesny York w północno-zachodniej Anglii). Stało się zwyczajem, że po śmierci wikińskiego króla Jorku, wikiński król Dublina starał się przejąć po nim władzę. Silna więź pomiędzy Jorkiem i Dublinem przetrwała do 952, gdy król Dublina Olaf Cúarán został wygnany z Jorku i skandynawskie królestwo Jorku przestało istnieć.

W fazie późnowikińskiej Wikingowie zmienili sposób przeprowadzania ataków. Najazdy lądowe przeprowadzane przy użyciu koni stały się o wiele częstsze od napadów dokonywanych na ośrodki położone na wybrzeżach przy pomocy statków. Głównymi celami napaści była prowincja Leinster z królestwami Brega i Mide oraz – najbardziej spustoszone – Kildare. Królowie Brega i Mide zorganizowali jednak skuteczny opór. Na dwadzieścia pięć konfliktów zbrojnych w tym czasie, tylko dziesięć zakończyło się zwycięstwem dublińskich Wikingów. Największym z nich było pokonanie Nialla Glúnduba w Bitwie pod Áth Cliath (Islandbridge) w 919. Wiele skarbów monet ukrytych w fazie późnowikińskiej może być dowodem chaosu wywołanego przez te wojny.

Od 936 Irlandczycy zaczęli przeprowadzać ataki na sam Dublin, które często kończyły się zdobyciem miasta. Dublin, tak jak i większe ośrodki klasztorne, stanowił łakomy kąsek dla rywalizujących ze sobą prowincji. Dziesiąte stulecie dla Dublina to pasmo napaści, bitew, oblężeń i okupacji. Po roku 944 Dublin zaczęto określać jako dún czyli „gród” czy „zamek”, co wskazuje na istnienie fortyfikacji, które miały pomóc w odpieraniu ataków.

Dublin w fazie irlandzko-wikińskiej (980 – 1170)

Okres pomiędzy latami 980 a 1014 to początek nowej fazy w historii Dublina, w czasie której dublińscy Wikingowie zostali rozgromieni przez dwóch energicznych wielkich królów irlandzkich: Máela Sechnailla II (władcę Mide) i Briana Bórumę (władcę Munster). Dublińscy Wikingowie ponieśli trzy wielkie klęski, najpierw w Bitwie pod Tarą (980), później w Bitwie w Glenn Máma (999) i ostatecznie w bitwie pod Clontarf (1014), a w 1052 stracili w końcu swoje autonomiczne królestwo Dublina.

W 980 Máel Sechnaill mac Domnaill, król południowego Uí Néill, został (pomimo sprzeciwu) wielkim królem i szybko zademonstrował swoją siłę przez rozgromienie dublińskich Wikingów pod Tarą, na swojej ojczystej ziemi. Olaf Cúarán, król Dublina, planując odwet, rozpoczął tworzenie armii z wojowników z wysp szkockich, ale Máel Sechnaill ubiegł go i w 981 obległ Dublin, zdobywając, po trzech dniach i nocach, jego bogactwa i uwalniając wikińskich więźniów. Po oblężeniu stary król Wikingów przeniósł się do sławnego klasztoru św. Kolumby na wyspie Iona (notabene, wielokrotnie ograbianego przez Wikingów od 795 do 849, gdy mnisi uciekli do Kells w Irlandii i tam założyli nowy klasztor), gdzie zmarł jako chrześcijanin. W 989 Máel Sechnaill znowu pokonał Wikingów w Bitwie pod Áth Cliath i zmusił ich do schronienia się w dublińskim dún. Po odcięciu dostępu do słodkiej wody i trwającym tym razem 20 dni oblężeniu Wikingowie poddali się. Według roczników znanych jako Chronicum Scotorum Máel Sechnaill nałożył na pokonanych coroczny trybut w wysokości uncji złota (około 30 gramów) od każdego „ogrodu” czyli działki domowej.

Głównym rywalem Máela Sechnailla do tronu wielkiego króla był król północnego Munster, Brian Bóruma. Ich walka o dominację zakończyła się początkowo w 997, kiedy podzielili Irlandię na dwie części. Północ przypadła Máelowi Sechnaillowi a południe – z Dublinem i Leinster – Brianowi Bórumie. W 999 Brian Bóruma wyruszył z armią na północ, aby zająć Dublin. Dublińscy Wikingowie, sprzymierzeni z wojskiem z Leinster, zaatakowali armię Briana w Glenn Máma (przypuszczalnie koło Newcastle Lyons w hrabstwie Dublin). Po krwawej bitwie Brian zajął Dublin. W 1000 pozwolił wrócić do Dublina wikińskiemu królowi Sigtryggowi (Sytrykowi) Jedwabnobrodemu, który stał się jego wasalem. Brian rządził w mieście do powtórnego buntu mieszkańców Leinster i Dublina w 1013.

W 1014 doszło do Bitwy pod Clontarf pomiędzy Brianem Bórumą a zbuntowanym królem Leinster Máel Mórdą i jego dublińskimi sprzymierzeńcami oraz wikińskimi posiłkami ze Szkocji i wyspy Man. Bitwa zakończyła się zwycięstwem armii Briana, chociaż sam Brian Bóruma został zabity. Śmierć Briana wykorzystał król Mide, Máel Sechnaill II, który w 1015 roku zajął Dublin i spalił dún. Od tego czasu cudzoziemcy w Dublinie stracili prawdopodobnie polityczną niezależność i byli czasami zmuszani przez Irlandczyków do płacenia trybutu. Wydaje się dlatego, że najlepiej opisywać okres dziejów Wikingów w Dublinie od 980 do 1170 jako fazę irlandzko-wikińską, a nie wyłącznie wikińską. Dublińscy Wikingowie zachowali jednak znaczne wpływy w rejonie Morza Irlandzkiego, a zwłaszcza w skandynawskim królestwie wysp szkockich. Dublin, pomimo osłabienia jego roli politycznej i wojskowej, zaczął rozwijać się szybko jako ośrodek handlu międzynarodowego. W 997, za panowania Sigtrygga (Sytryka) Jedwabnobrodego, wybito w Dublinie pierwsze irlandzkie monety. Produkcja monet trwała do lat dwudziestych 12 w.

W 1052 król Leinster, Diarmait mac Maíl na Mbó wykorzystał znaczenie Dublina i obwołał się jego królem, aby wzmocnić swoją strategiczną pozycję w staraniach o tytuł wielkiego króla. Jego syn Murchad, który został królem Dublina po jego śmierci, pokonał Wikingów na wyspie Man i połączył oba królestwa. Dominacja Leinster zakończyła się w 1072, gdy król Munster, wnuk Briana Bórumy, Toirrdelbach ua Briain, a następnie jego syn, Muirchertach, stali się królami Dublina. Po Muirchertachu władzę w Dublinie przejęli znowu królowie z Leinster. Jeden z nich, Diarmait Mac Murchada, odegrał główną rolę w anglo-normańskim podboju Irlandii.

W połowie 12 w. Dublin był kwitnącym miastem ze zwartą zabudową złożoną z domów i ulic, nabrzeży i murów miejskich. Posiadał siedzibę królewską, mennicę, katedrę, rezydencję biskupią, liczne kościoły, dwa podmiejskie klasztory (ufundowane w 1139 i 1146), most na rzece Liffey prowadzący do północnego przedmieścia, wikińskie miejsce zgromadzeń (Thingmount; które jednak, jak się wydaje, przestało być wykorzystywane) i Długi Kamień, kamienny słup upamiętniający pierwsze lądowanie Wikingów. Wciąż częściowo posługiwano się w Dublinie językiem skandynawskim, pomimo zwierzchniej władzy królów irlandzkich, a społeczeństwo było kulturowo i etnicznie zróżnicowane.

Ilustr. 4. Przypuszczalny schematyczny plan Dublina z około 1170, przedstawiający miasto otoczone murem miejskim, położone na grzbiecie wzgórza w widłach rzeki Liffey i rzeczki Poddle (widać także port czy zbiornik pływowy przy ujściu rzeczki Poddle do Liffey nazywany „Czarnym basenem”) z katedrą i licznymi kościołami. Widać także miejsce zgromadzeń Wikingów (Thingmount), pobliskie kurhany grobowe i miejsce, w którym znajdował się wikiński tzw. Długi Kamień przy ujściu rzeki Steine.

Ilustr. 4. Przypuszczalny schematyczny plan Dublina z około 1170, przedstawiający miasto otoczone murem miejskim, położone na grzbiecie wzgórza w widłach rzeki Liffey i rzeczki Poddle (widać także port czy zbiornik pływowy przy ujściu rzeczki Poddle do Liffey nazywany „Czarnym basenem”) z katedrą i licznymi kościołami. Widać także miejsce zgromadzeń Wikingów (Thingmount), pobliskie kurhany grobowe i miejsce, w którym znajdował się wikiński tzw. Długi Kamień przy ujściu rzeki Steine.

Zdobycie Dublina przez Anglo-Normanów w 1170 oznacza kres wpływów skandynawskich. Istnieje tradycyjny przekaz, że Norwedzy i Irlandczycy mieszkający w Dublinie zostali wypędzeni z domów w obrębie murów miasta do nowego przedmieścia północnego nazywanego Ostmanby. Istnieją jednak przesłanki za istnieniem mostu na Liffey już w 1 połowie 11 w., który łączył Dublin z tym właśnie przedmieściem. Przedmieście północne zaczęto nazywać Oxmantown, zniekształconą nazwą pochodzącą od łacińskiej nazwy villa Ostmannorum oznaczającej „miasto ludzi ze wschodu”, która z kolei wywodzi się ze słowa w języku staronordyjskim Austmenn („ludzie ze wschodu”). Niewiele, jak dotąd, badań wykopaliskowych przeprowadzono w tej części miasta, ale bez wątpienia posiada ona znaczny potencjał archeologiczny.

Copyright by toderen, 2009


Follow

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.